بررسی زمینه ها ، علل و روش های درمان اختلال خودکشی
آدرس متن کامل مقاله:
وبلاگ http://www.hlamerd.blogfa.com/
«خصوصيت مشترك افرادي كه اقدام به خودكشي مي كنند داشتن اين باور است كه خود كشي تنها راه حل غلبه بر احساسات غير قابل تحمل است؛ درحالي كه راه حلهاي ديگري نيز وجود دارد.»
مقدمه
خود کشی پدیده شوم اجتماعی است که در اکثر جوامع انسانی با شدت و ضعف و اشکال مختلف وجود داشته و متاسفانه رشد صنعتی علارغم فراهم کردن شرایط مناسب زندگی در ابعاد تغذیه و بهداشت و سلامت فیزیکی ، بر مشکلات روحی و روانی انسان نیز افزوده است؛ بطوری که امروزه کمتر کسی را میتوان یافت که در طول زندگی روزمره اش درجات خفیفی از اضطراب و افسردگی را تجربه نکرده باشد. با توجه به اهمیت مسئله ، در این مقاله سعی شده است با بررسی زمینه ها ، علل و انگیزه های خود کشی بخصوص در میان نوجوانان ، جوانان و زنان ، راهکار های پیشگیری ، برطرف کردن علل و زمینه ها و درمان این اختلال روانی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و آگاهی بخشی لازم در این زمینه صورت گیرد.
شرح مسئله
بررسی خودکشی به منزله يک پديده اجتماعی جدی از دو- سه قرن پیش به واسطعه مشکلات روانی حاصل از تغییر زندگی سنتی به صنعتی در جوامع اروپایی آغاز شد.اما در يکی- دو دهه اخير به سبب افزايش آمارهای مربوط به خودکشی و تغيير گروه سنی قربانيان از ميانسالان و سالمندان به نوجوانان و جوانان بار ديگر بطور خاص مورد توجه پژوهشگران و دولتمردان کشورهای مختلف قرار گرفته است. بطوری که سازمان جهانی بهداشت روز ۱۰ سپتامبر برابر با ۱۹ شهريور را به عنوان « روز جهانی پيشگيری از خودکشی» معرفی کرده است . خودکشی در کشور ما هم بخشی از اخبار صفحات اجتماعی و حوادث روزنامهها را به خود اختصاص میدهد.به گزارش سينا طبق اطلاعات و آمار وزارت کشور انگیزه خودکشی در دسته های ناموسی، اختلافات خانوادگی، تحصیل و ازدواج، شکست و ناامیدی فقر و تنگدستی، اختلال حواس، بر ملا شدن حقایق و اسرار، ترس از مراجعت به خانواده بخصوص در زنان بعد از ازدواج، استرس ها و فشارهای لحظه ای روحی و روانی، تنهایی، عشق و تمایلات شدید عاطفی و اعتیاد به مواد مخدر ، مواد توهم زا و الکل، تقسيمبندی شده که در این ميان سهم خودکشی با انگیره اختلافات خانوادگی بین 32 تا 41 درصد بوده است و بعد از آن شکست و ناامیدی در صدر جدول قرار دارد. از لحاظ جنسیتی، اقدام به خودکشی مردان 8 برابر زنان است بخصوص مردان مجرد که افزایش رشد خود کشی در آنها بیشتر از زنان مجرد است. در ايران نوجوانان و جوانان از يک طرف و زنان از طرف ديگر دو قشری هستند که بيشتر از سايرين دست به خودکشی میزنند. آمارها نشان میدهد آمار خودکشی و بهويژه خودسوزی در استانهای محروم کشور به ويژه استانهای غربی از قبيل ايلام، کرمانشاه، همدان و لرستان بيشتر از ساير مناطق کشور است.
علل و انگیزه های خود کشی
الف: عوامل اجتماعی
1. عوامل احساسي؛ مشکل تنها زندگی کردن، فقدان حمايت خانوادگی و وجود عوامل فشار (مانند: شكست درعشق، درگيريها ،طلاق، و... ، از دست دادن نزديکان، شکست در تحصيل و زندگی، سو استفاده جنسی، از دست دادن آبرو و حيثيت، ابتلا به يكي از امراض مزمن و خطرناك، از دست دادن پايگاههاي اجتماعي و ... . ) 2. عوامل اقتصادي؛ مانند: بيكاري، مشكلات اقتصادي، ورشكست شدن، اخراج شدن از كار و غیره ب- عامل روانشناختی و پزشکی افکار و احساس پوچی، نوميدی، احساس گناه ، احساس شکست، بحرانهای حاد عاطفی، بيماریهای جسمی مانند سرطان، ايدز و هپاتيت و همچنین اختلالات روانی مانند اعتياد به مواد مخدر و مشروبات الكلي ، بيماري افسردگي ، اسكيزوفرنی (نوعي بيماري وخيم رواني كه فرد دچار توهم و هزيان مي گردد ) ، حملات اضطرابي شديد توام با ترس و وحشت ، ترس هاي مرضي، حالات خشم و عصبانيت هاي ناگهاني ، بعضي از اختلالات رفتاري، شخصيت هاي ضد اجتماعي و قانون شكن ، از عوامل بروز خود کشی محسوب میگردند. آمار نشان مي دهد كه 95% از افرادي كه خودكشي مي كنند دچار نوعي اختلال رواني مي باشند ، از جمله 80% بيماران افسرده ، 10% بيماران اسكيزوفرن، 50% افرادي كه دچار انزال عقل و حالات هزياني هستند خودكشي مي كنند.
انگيزه هاي خودكشي در ميان نوجوانان:
1. خشم به خود بازگشته ( داشتن و نمايان ساختن غضب از فردي معين ) . 2. مورد سوء استفاده واقع شدن 3. ياري جويي 4. روان پريشي ( رهايي از تنش ها و آشوب هاي دروني ) 5. نمايش خودكشي 6. واكنش در مقابل از دست دادن عزيزي ( اعم از خانواده يا دوست) 7. دشواري هاي زندگي 8. خشم و انتقام 9. تقليد و تلقين پذيري ( مشاهده و آگاهي از نمونه خودكشي آشنايان) 10. ازخود بيگانگي ( احساس غريبي نسبت به خود و قبول نداشتن خود) گروههای در معرض خودکشی افراد زير بيشتر در معرض خطر خودکشی قرار دارند. کسانی که: - افسردهاند و افکار نوميد کننده دارند. - سابقه اقدام به خودکشی دارند. - سابقه اقدام به خودکشی در يکی از اعضای خانواده آنها وجود دارد. - والدين آنها طلاق گرفته و يا از هم جدا شدهاند. - در خانواده آنها درگيری و اختلافات خانوادگی وجود دارد. - مشکلات قانونی در امور مربوط به خود دارند. - در زندگی و يا تحصيل شکست خوردهاند. - مورد سو استفاده عاطفی و يا جنسی قرار گرفتهاند. - از بيماری جسمی مزمن و طولانی رنج میبرند. - اعتياد به مواد مخدر دارند. - شکايت از سير شدن از زندگی خود داشته و از خودکشی صحبت میکنند. - اتفاقات ناگواری برای آنها رخ داده باشد.
نشانه ها و علائم هشدار دهنده خودكشي
دانستن نشانه هاي قبل از خود كشي بسيار مهم است یعنی اگر اين نشانه ها را در فردي متوجه شديم نباید به سادگي از كنار آ ن بگذريم؛ بلكه با دقت مواظب و مراقب وي باشيم. 1. معمولاً فرد در فكر پايان دادن به زندگي خود است، اغلب در فكر فرو مي رود، نسبت به خود و اطرافيان بي توجه و بي تفاوت مي گردد. 2. فردي كه مي خواهد خودكشي كند، گاهي در صحبت هاي خود به اين نكته اشاره مي كند و يا اظهار مي دارد كه در آينده ممكن است حضور نداشته باشد و يا بيان جملاتي كه اگر من در بين شما نباشم شما چه مي خواهد كرد. 3. آنچه را كه اغلب دوست داشته و مورد علاقه او بوده است و براي به دست آوردن آن تلاش فراران و زحمت زيادي كشيده به ديگران مي بخشد، به عنوان مثال : اموال، دارايي ، طلاجات، جواهرات و ... خود را به راحتي به ديگران مي بخشد. 4. يك وسيله اي را براي انجام خودكشي موفق مي خرد كه ممكن است به طريقه هاي گوناگون از ديگران پنهان نمايد كه اگر ديگران آن وسيله را ببينند تعجب خواهند كرد و اگر از وي پرسيده شود كه آن وسيله را براي چه منظوري خريده است با دلايلي ساختگي خواهد گفت براي انجام كاري خاص آن وسيله را خريده است. 5. اكثراً از احساس نا رضايتي خود از زندگي و بي وفايي ها سخن مي گويد ودر همين زمينه به آن چه را كه از دست داده اشاره مي كند مانند: از دست دادن اعتماد به نفس، از دست دادن دوستان ، از دست دادن كار و ... . 6. گاهي مقدار زيادي دارو جمع آوري مي كند. 7. تغيير رفتار و شخصيت فردي كه مي خواهد خودكشي كند واضع و مشخص است، به گونه اي كه نزديكان و اطرافيان متوجه اين تغيير رفتار و شخصيت وي مي گردند. 8. در مواردي كه فرد تصميم جدي براي خودكشي مي گيرد، شديداً افسرده مي شود و به طور كاملاً مشخصي سست و كم انرژي مي شود. 9. به فعاليت هاي روزمره اجتماعي، تحصيلي، كاري خود بي توجه مي شود كه گاهي ديگران چنين فكر مي كنند كه اين فرد خود را لوس كرده است. 10. در مورد مرگ و زندگي بعد از مرگ زياد صحبت مي كند. 11. از دوستان و خانواده كناره گيري مي كند.
شيوه هاي مواجهه با افكار خودكشي
خصوصيت مشترك افرادي كه اقدام به خودكشي مي كنند داشتن اين باور است كه خود كشي تنها راه حل غلبه بر احساسات غير قابل تحمل است؛ درحالي كه راه حلهاي ديگري نيز وجود دارند. در زير چند راهبرد جهت مواجهه با افکار خود کشی ارائه شده است؛ نكته كليدي در این مورد ، برقرار كردن رابطه با يك شخص و مشاركت در يافتن راههاي جايگزين جهت (توجيه) زندگي (زنده ماندن) است. 1) ترسها، ناكامي ها و نگراني هاي خود را با والدين, دوست, همسر, استاد, مشاور يا يك روحاني در ميان بگذاريد. اگر شما راه حلي براي مشكلات نداريد به اين معني نيست كه براي آن مشكلات ديگر هيچ راه حلي وجود ندارد. ابراز افكار و احساساتتان آغاز كننده فرايندي است كه از طريق آن نيرو, اميد و احساس ارزشمندي مجدداً ايجاد شده و به كشف راه حل هاي ديگر جهت حل و فصل بحران منجر مي گردد. اگر افكار خودكشي پيش از چند روز طول كشيد, كمك حرفه اي و تخصصي الزامي خواهد بود. 2) آنچه را كه موجب ناراحتي شما مي شود بطور مشخص بنويسيد. علاوه بر اين, چگونگي رويارويي تان با مشكلات را معين كنيد. با مشخص كردن آنچه جهت مقابله با يك موضوع خاص انجام مي دهيد, دريچه ذهن خود را براي راه حلهاي ديگر باز مي گذاريد. 3) افكار مثبت را جايگزين افكار منفي كنيد. اگر شما بطور دائمي درباره نقائص, تقصيرها و بدبياري هاي زندگي خود تعمق و تفكر نمائيد، خود پنداره و نگرشي منفي در مورد آينده را دروني خواهيد كرد. تمركز بر اسنادها, توانايي ها و مشاركت هاي شخصي مثبت, نگرشي متعادل در مورد خود و توانايي هايتان ايجاد خواهد كرد. در بعضي اوقات جهت ايجاد احساس بهتر با خودتان حرف بزنيد. 4) كساني را كه در صورت كشتن خودتان زندگي آنها آسيب خواهد ديد, مشخص كنيد. تعيين اينكه آيا كسي در زندگي خود به شما نيازمند است, كاري سخت است. بهرحال, ما همه در شبكه هاي اجتماعي درگير هستيم و در هر لحظه از زمان شخصي وجود دارد كه رابطه اي معني دار با شما داشته باشد. در نظر داشته باشيد كه شما به حساب مي آئيد (براي ديگران مهم هستيد), ارزشمنديد و استحقاق اين را داريد كه چيزها را بهتر سازيد. 5) زندگي در دوره هايي از زمان سخت مي گردد, همه فراز و نشيب دارند. يك بخش از خوبي زندگي در اين است كه شما اميدواريد فردا بهتر از ديروز خواهد بود. 6) دين و اعتقادات مذهبی باعث مي شود كه فرد يك تعلق خاطر به معبود (خدا) داشته باشد و احساس همبستگي كند و از سوي ديگر آداب و مناسك اجتماعي ( حضور در مسجد/ نماز جمعه/ عيد فطر و...) باعث مي شود كه ارتباط و همبستگي اجتماعي افراد افزايش يابد و اين همبستگي احساسي خودكشي را در فرد كاهش مي دهد. 7) اگر شما از افسردگي, نااميدي و افكار خودكشي در رنج هستيد, مطمئن باشيد كه مراجعه به متخصصين بهداشت رواني براي شما بسيار كمك كننده خواهد بود.
منابع:
1. www.syna.ir/news/news_2510.html
2. ماهنامه« بهداشت روان» 1381
4. مقاله «خودكشي يك بيماري رواني »از كاظم ملكوتي
5. مقاله «خودكشي جوانان» از ابوالفضل امير ديواني
6. مقاله «چرا خودكشي» ميترا جابري
7. كتاب «پيشگيري از خودكشي »اثر دكتر محمد حسين عليزاده
